Nguồn gốc bánh mì Việt Nam bắt đầu từ những ổ baguette du nhập cùng người Pháp vào thế kỷ 19. Theo thời gian, người Việt đã khéo léo biến tấu bánh với vỏ giòn, ruột xốp cùng nhiều loại nhân quen thuộc. Cùng Madame Lam tìm hiểu hành trình bánh mì từ món ăn du nhập trở thành một phần quen thuộc của ẩm thực Việt.
Bánh mì Pháp xuất hiện tại Việt Nam từ khi nào?
Bánh mì bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam vào giữa thế kỷ 19, gắn với sự hiện diện của quân đội và người Pháp tại Sài Gòn sau năm 1859.
Theo nghiên cứu của TS. Erica J. Peters trong Appetites and Aspirations in Vietnam cùng các tư liệu lưu trữ của Thư viện Quốc gia Pháp (Nguồn: TS. Erica J. Peters, Appetites and Aspirations in Vietnam & tư liệu BnF Gallica), bánh mì thời kỳ đầu chưa phải món ăn phổ biến với người Việt. Do bột mì phải nhập khẩu, bánh chủ yếu xuất hiện trong các bữa ăn của người Pháp, quân đội, quan chức và những gia đình có điều kiện. Người Việt cũng thường gọi loại bánh này bằng cái tên quen thuộc là “bánh Tây” (Nguồn: Vương Hồng Sển, Tạp Pín Lù).
Ở giai đoạn này, baguette Pháp chính là tiền đề cho sự hình thành bánh mì Việt Nam sau này. Tuy nhiên, ổ bánh ban đầu vẫn mang đặc trưng của ẩm thực Pháp và cách thưởng thức phương Tây. Khi được người Việt tiếp nhận, nó bắt đầu thay đổi để phù hợp hơn với nguyên liệu, khẩu vị và đời sống bản địa.
Người Việt đã tiếp nhận bánh mì như thế nào?
Theo các tài liệu ghi chép về làng nghề và đời sống Sài Gòn xưa, những người thợ phụ việc người Việt và cộng đồng người Hoa tại Chợ Lớn khi làm việc trong các nhà hàng Pháp đã có cơ hội học hỏi kỹ thuật ủ bột, lên men và nướng bánh. Sau khi tích lũy đủ tay nghề, họ dần tách ra mở những tiệm bánh thủ công do chính người bản xứ làm chủ, đưa bánh mì đến gần hơn với đời sống người Việt. (Nguồn: Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, Địa chí văn hóa TP.HCM).
Một dấu mốc đáng chú ý trong nguồn gốc của bánh mì Việt Nam là sự xuất hiện của tiệm Hòa Mã vào năm 1958. Theo tư liệu về lịch sử tiệm và lời kể của gia đình sáng lập, Hòa Mã chuyển từ cách phục vụ bánh mì cùng thịt nguội riêng trên đĩa sang kẹp các nguyên liệu trực tiếp vào ổ bánh. Cách làm này đáp ứng nhu cầu ăn nhanh và góp phần định hình kiểu bánh mì kẹp quen thuộc với người Việt. (Nguồn: Tư liệu lịch sử ẩm thực Sài Gòn & lời kể của gia đình sáng lập Bánh mì Hòa Mã). Tuy nhiên, Mã Hoa chỉ là một dấu mốc trong hành trình phát triển bánh mì kẹp tại Việt Nam, bởi món bánh này được hình thành qua quá trình tiếp nhận và biến đổi trong đời sống ẩm thực qua nhiều thời kỳ.
Bánh mì được biến đổi theo khẩu vị Việt Nam
Bánh mì Việt Nam không đơn thuần là baguette Pháp được kẹp thêm nhân. Từ món bánh du nhập, người Việt từng bước tiếp nhận, điều chỉnh và biến đổi món bánh để phù hợp với khẩu vị cùng đời sống bản địa.
Thay đổi công thức và kỹ thuật nướng
Để thích ứng với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm khiến bánh dễ bị dai ỉu, các thợ làm bánh Sài Gòn xưa đã sáng tạo pha thêm bột gạo vào bột mì, đồng thời cải tiến kỹ thuật nướng trong lò gạch kín có phun hơi nước giữ ẩm (Nguồn: Khảo cứu kỹ thuật làm bánh mì truyền thống Nam Bộ). Cải tiến này tạo nên lớp vỏ mỏng tang, giòn rụm và phần ruột xốp nhẹ, thoáng khí với độ rỗng lý tưởng để chứa nhân.
Tinh gọn kích thước ổ bánh
So với những ổ baguette Pháp dài và lớn, bánh mì Việt Nam dần trở nên nhỏ gọn hơn. Ổ bánh vừa tay, dễ cầm và mang theo, phù hợp với cách thưởng thức nhanh của người Việt. Sự thay đổi tưởng chừng đơn giản này cũng góp phần đưa bánh mì từ món bánh kiểu Pháp trở thành một món ăn quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Đưa nguyên liệu Việt vào ổ bánh
Cùng với sự thay đổi về hình dáng, phần nhân cũng dần mang đậm khẩu vị Việt. Pate, chả lụa, thịt nguội được kết hợp với dưa leo, rau thơm, đồ chua, ớt và nước sốt, tạo nên sự cân bằng giữa vị béo, mặn, chua, cay và tươi mát. (Nguồn: TS. Erica J. Peters, Appetites and Aspirations in Vietnam).
Thay đổi cách thưởng thức
Thay vì dùng bánh mì cùng các món ăn kèm được phục vụ riêng, người Việt rạch ổ bánh và cho trực tiếp phần nhân vào bên trong. Cách ăn này biến ổ bánh thành một bữa ăn hoàn chỉnh, tiện lợi và dễ mang theo. (Nguồn: Tư liệu lịch sử ẩm thực Sài Gòn).
Bánh mì bước vào đời sống và trở thành ký ức quen thuộc
Từ một món ăn lót dạ nơi hè phố, bánh mì dần hiện diện trong những khoảnh khắc rất đỗi quen thuộc của đời sống Việt. Theo thời gian, bánh mì không ngừng phát triển và thích ứng linh hoạt theo từng vùng miền với nhiều phiên bản đặc sắc:
- Bánh mì thịt truyền thống: Pate, thịt nguội, chả lụa hòa cùng rau thơm, đồ chua và nước sốt, tạo nên hương vị quen thuộc của những ổ bánh mì đường phố.
- Bánh mì trứng: Trứng nóng hổi kết hợp cùng pate, bơ và nước sốt, gợi nhớ những bữa sáng giản dị của nhiều người Việt.
- Bánh mì chả cá: Chả cá dai mềm, thơm đậm vị biển kết hợp với rau và nước sốt, mang theo nét riêng của những vùng duyên hải.
- Bánh mì que: Ổ bánh nhỏ dài với pate béo và tương ớt cay, trở thành một phần ký ức ẩm thực đặc trưng của Hải Phòng.
Mỗi phiên bản có một câu chuyện riêng, nhưng tất cả đều cho thấy bánh mì đã thực sự bước vào đời sống Việt. Từ Bắc vào Nam, người Việt không ngừng thêm vào món bánh những hương vị quen thuộc, để một món ăn từng du nhập từ phương Tây dần trở thành một phần ký ức của chính mình.
Từ món ăn đường phố đến biểu tượng ẩm thực Việt Nam
Từ món ăn bình dân, bánh mì dần trở thành một biểu tượng của ẩm thực Việt Nam. Sự kết hợp giữa ảnh hưởng phương Tây và khẩu vị bản địa đã tạo nên món ăn vừa tiện lợi vừa đa dạng, ngày nay được biết đến rộng rãi trong và ngoài nước.
“Banh mi” được đưa vào từ điển Oxford
Ngày 24/3/2011, từ “banh mi” chính thức được ghi nhận trong Oxford English Dictionary (OED). Theo Oxford English Dictionary, “banh mi” được dùng để chỉ món bánh mì kiểu Việt Nam có lớp vỏ giòn, được xẻ dọc và kẹp cùng các loại nhân như thịt, pate, rau và đồ chua. Việc giữ nguyên tên gọi “banh mi” thay vì chỉ dùng những cách gọi như Vietnamese sandwich hay Vietnamese baguette cho thấy món ăn đã có tên gọi riêng và dần được nhận diện trên phạm vi quốc tế.
Bánh mì Việt Nam ngày càng được biết đến ở nước ngoài
Bánh mì Việt Nam ngày càng được giới thiệu rộng rãi trên các kênh truyền thông và chuyên trang ẩm thực quốc tế. TasteAtlas nhiều lần đưa bánh mì vào nhóm những món sandwich được yêu thích, trong khi CNN Travel cũng từng giới thiệu bánh mì trong các danh sách về món ăn đường phố đáng thử.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của nhiều tiệm bánh mì Việt tại các thành phố lớn như London, New York, Paris và Tokyo cũng góp phần đưa món ăn này đến gần hơn với thực khách quốc tế. Từ một món ăn đường phố quen thuộc, bánh mì dần trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu khi nhắc đến ẩm thực Việt Nam.
Kết luận
Hy vọng bài viết về nguồn gốc bánh mì Việt Nam đã giúp bạn hiểu thêm về hành trình của món ăn này, từ một món bánh du nhập đến món ăn quen thuộc trong đời sống người Việt. Qua thời gian, bánh mì được biến tấu với nhiều cách kết hợp khác nhau và ngày càng được thực khách quốc tế yêu thích.
Nhà hàng Madame Lam
- Địa chỉ: Số 10 Trần Ngọc Diện, Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh
- Hotline: 070 322 6262
- Gmail: booking.mdl@mamamia.vn
- Website: https://madamelam.com/
- Fanpage: https://www.facebook.com/MadameLamRestaurant/
- Tiktok: https://www.tiktok.com/@madamelamvn
- Tripadvisor: https://www.tripadvisor.com/Restaurant_Review-g293925-d24053236-Reviews-Madame_Lam_Vietnamese_Contemporary_Cuisine-Ho_Chi_Minh_City.html
- Youtube: https://www.youtube.com/@madamelamvn
- X: https://x.com/madamelamvn
- Tumblr: https://www.tumblr.com/madamelamvn
- Reddit: https://www.reddit.com/user/madamelamvn/
- Twitch: https://www.reddit.com/user/madamelamvn/
- Linkedin: https://www.linkedin.com/in/madamelamvn/
- Pinterest: https://www.pinterest.com/madamelamvn/
- Flipboard: https://flipboard.com/@madamelamvn
- Scoop it: https://www.scoop.it/u/madamelamvn
- Instapaper: https://www.instapaper.com/p/madamelamvn
- Vimeo: https://vimeo.com/madamelamvn
- Dribbble: https://dribbble.com/madamelamvn
